Φακοί επαφής: Πόσο ασφαλές είναι το κολύμπι στην πισίνα;

Του Γιάννη Ασλανίδη,MD, PhD, F.R.C.Opth., MBA
Η πιθανότητα ασθένειας ή μόλυνσης στα μάτια από πισίνες, τεχνητές λίμνες και άλλα παρόμοια τεχνητά περιβάλλοντα νερού, π.χ. μπανιέρες ιαματικών λουτρών, jaguzzi,  σάουνα κτλ, συνδέεται με μολύνσεις από μικροοργανισμούς που βρίσκονται ήδη στο δέρμα ή στις εκκρίσεις του προσώπου μας, ή στο μολυσμένο νερό.
Αντιμετωπίζουμε πολλά περιστατικά που σχετίζονται με το κολύμπι στην πισίνα, λόγω του ότι δεν είχαν ληφθεί ή είχαν ατελώς εφαρμοσθεί μέτρα αντισηψίας. Τα περισσότερα αφορούν επιπεφυκίτιδες και κερατίτιδες από ιούς, μικρόβια και μύκητες.
Η επιπεφυκίτιδα των κολυμβητηρίων προκαλείται συνήθως από χλαμύδια. Ξεκινά με οίδημα και εκχύμωση στο ένα συνήθως βλέφαρο και αργότερα προσβάλλει και το άλλο. Διαρκεί αρκετές εβδομάδες έως μήνες.
Η χρήση μαλακών φακών επαφής στην πισίνα επιτρέπει την απορρόφηση μικροοργανισμών στον φακό επαφής, ή την επικάθηση των μικροοργανισμών σε αυτούς. Για αυτό το λόγο συνιστάται η χρήση γυαλιών με σφικτή εφαρμογή όταν κολυμπούμε σε πισίνα (goggles).
Η απολύμανση του νερού της πισίνας γίνεται συνήθως με χρήση χλωρίου σε σωστή συγκέντρωση (περίπου 0,4 mgr/lt). Αν και σε αυτά τα επίπεδα το χλώριο είναι συνήθως δραστικό απολυμαντικό, σε περιπτώσεις με μεγάλη συγκέντρωση μικροοργανισμών (όπως π.χ. όταν σε μια πισίνα συγκεντρώνονται πάρα πολλά άτομα), μπορεί και να μην προφυλάσσει από τέτοιες καταστάσεις.
Ενδεικτικά μόνο από το σάλιο ενός ατόμου έχουμε σε λίγη ώρα 100.000.000 μικροοργανισμούς/m³. Καταλαβαίνουμε λοιπόν πως όταν αυξάνει ο αριθμός των ατόμων σε μια πισίνα, τόσο αυξάνει ο αριθμός των μικροοργανισμών, με επακόλουθο να μειώνεται η αντισηπτική δράση του χλωρίου.
Πολλοί ανησυχούν για την ασφάλεια της χλωρίνης σαν αντισηπτικό. Το χλώριο ερεθίζει τους επιπεφυκότες αν και ο ερεθισμός αυτός διαρκεί συνήθως το πολύ μια ημέρα. Όμως, όλες οι διεθνείς οργανώσεις Υγείας συμφωνούν ότι δεν υπάρχει επικινδυνότητα από το χλώριο, εκτός από μικροερεθισμούς και επιπεφυκίτιδες, όχι τόσο σημαντικές σε σύγκριση με την προστασία που προσφέρει.
Άλλες ουσίες για αποστείρωση της πισίνας, που δεν περιέχουν χλώριο, είναι το βρώμιο, με ηπιότερη δράση, και οξειδωτικές ουσίες που δρούν μέσω απελευθέρωσης ιόντων χαλκού και αργύρου. Πολλά από αυτά χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με χλώριο, σε μικρότερη όμως συγκέντρωση. Γι αυτές πάντως τις ουσίες έχει προκύψει ερώτημα για την αποτελεσματικότητα και την ασφάλειά τους, που δεν έχει ακόμα ξεκαθαριστεί.
Ένας από τους πλέον επικίνδυνους για τα μάτια μικροοργανισμός είναι η ακανθαμοιβάδα, που προκαλεί βαρύτατη κερατίτιδα σε χρήστες φακών επαφής που κολυμπούν σε πισίνα. Η χλωρίωση του νερού δεν προστατεύει από την ακανθαμοιβάδα, και μάλιστα έχει βρεθεί ότι η ανοικτή πισίνα έχει μεγαλύτερο ρίσκο για μόλυνση από ακανθαμοιβάδα από την κλειστή. Πάντως οι περισσότερες περιπτώσεις κερατίτιδας από ακανθαμοιβάδα οφείλονται σε ελλιπή υγιεινή των φακών επαφής.
Γι αυτό το λόγο η πρόληψη σε αυτή την περίπτωση είναι η σχολαστική υγιεινή των φακών, η αφαίρεσή τους και η χρήση γυαλιών στην πισίνα.
Και βέβαια δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι και το νερό της πισίνας είναι το δεύτερο μεγαλύτερο ανακλαστικό μέσο φωτός μετά από το χιόνι, με αποτέλεσμα να δεχόμαστε και από τις αντανακλάσεις του νερού της πισίνας ένα μεγάλο ποσοστό υπεριώδους ακτινοβολίας. Τα απορροφητικά γυαλιά ηλίου είναι επομένως απαραίτητα και στην πισίνα.

Ο Ιωάννης Μ. Ασλανίδης είναι επίκουρος καθηγητής του Παν/μιου Cornell της Νέας Υόρκης και επιστημονικός διευθυντής του Οφθαλμολογικού και Διαθλαστικού Κέντρου “Εμμετρωπία”.